Tiền chậm nộp và tiền phạt: có được xóa khi giải thể không?

Anh chị vừa tra số nợ trên hệ thống thuế và thấy phần tiền chậm nộp đã gần bằng tiền thuế gốc. Phản ứng tự nhiên là tìm một cách để phần đó biến mất, và trên mạng có đủ câu mơ hồ để nuôi hy vọng đó.

Bài này nói thẳng phần nào mất được, phần nào không, và căn cứ của từng câu. Đây là bài không dễ nghe, nhưng biết trước thì tính được, còn hy vọng sai thì mất thêm thời gian và tiền chậm nộp vẫn chạy.

Ba khoản hay bị gộp làm một

Tách được ba khoản này là hiểu được toàn bộ câu trả lời.

Chỉ dòng thứ ba hết theo thời gian. Hai dòng đầu không.

Nguyên nhân nằm ở bản chất pháp lý: tiền phạt là chế tài, nên có thời hiệu để xử phạt; tiền thuế là nghĩa vụ, và tiền chậm nộp là khoản tính trên nghĩa vụ chưa hoàn thành. Nghĩa vụ không tự hết vì để lâu.

Đây là chỗ nhiều bài viết gộp lại thành một câu “quá 5 năm là hết”, và câu đó làm doanh nghiệp chờ thêm vài năm để rồi trả nhiều hơn.

Tiền chậm nộp tính thế nào và khi nào được miễn

Mức là 0,03% mỗi ngày, và chỉ được miễn trong trường hợp bất khả kháng.

Điều 16 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 là điều luật cần đọc kỹ ở đây. Khoản 2 điểm a quy định mức tính tiền chậm nộp bằng 0,03% mỗi ngày tính trên số tiền thuế và khoản thu khác chậm nộp. Khoản 3 quy định người nộp thuế tự xác định và nộp; sau 30 ngày mà chưa xác định thì cơ quan thuế thông báo. Khoản 5 quy định miễn tiền chậm nộp trong trường hợp bất khả kháng. Khoản 6 cho Chính phủ được điều chỉnh mức tính này cho phù hợp với tình hình kinh tế xã hội.

Bốn khoản đó nói bốn điều thực dụng.

Thứ nhất, khoản tiền này chạy theo ngày, không theo năm. Một khoản nợ 100 triệu đồng để hai năm phát sinh thêm khoảng 21,9 triệu đồng, tính theo 100.000.000 nhân 0,03% nhân 730 ngày. Nghĩa là mỗi tháng chờ thêm là khoảng 0,9% trên số nợ.

Thứ hai, không chờ cơ quan thuế thông báo mới tính. Người nộp thuế tự xác định, nên việc để đó và đợi giấy chỉ làm số ngày dài thêm.

Thứ ba, đường miễn rất hẹp. Khoản 5 chỉ nói tới trường hợp bất khả kháng. Không có điều nào cho miễn vì công ty không còn hoạt động, vì chủ doanh nghiệp không có nguồn, hoặc vì đang làm thủ tục giải thể.

Thứ tư, mức 0,03% có thể thay đổi bằng nghị định của Chính phủ theo khoản 6, nên khi làm hồ sơ cần kiểm lại mức đang áp dụng tại thời điểm tính.

Về việc xóa nợ: khoản 1 Điều 21 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 nêu bốn trường hợp được xóa tiền thuế nợ: cá nhân đã chết, bị Tòa án tuyên bố là đã chết hoặc mất năng lực hành vi dân sự mà không có tài sản, kể cả tài sản được thừa kế; doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã bị Tòa án tuyên bố phá sản và đã thanh toán nợ theo quy định mà không còn tài sản; người nộp thuế không thuộc hai trường hợp trên nhưng cơ quan quản lý thuế đã áp dụng biện pháp cưỡng chế và khoản nợ đã quá 10 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp mà không có khả năng thu hồi; và trường hợp bị ảnh hưởng do thiên tai, thảm họa, dịch bệnh trên phạm vi rộng đã được miễn tiền chậm nộp và gia hạn nộp nhưng vẫn không phục hồi được sản xuất, kinh doanh. Riêng trường hợp thứ ba, khoản 2 Điều 21 buộc cá nhân, chủ hộ kinh doanh, chủ doanh nghiệp tư nhân và công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên đã được xóa nợ phải hoàn trả khoản đã xóa trước khi quay lại sản xuất, kinh doanh hoặc lập cơ sở kinh doanh mới. Thẩm quyền, điều kiện và thời hạn giải quyết hồ sơ xóa nợ do Chính phủ quy định chi tiết theo khoản 4 Điều 21, nên phải đối chiếu Nghị định 252/2026/NĐ-CP cho từng hồ sơ cụ thể.

Thời hiệu xử phạt: cái gì hết, cái gì không?

Thời hiệu cắt tiền phạt, không cắt tiền thuế và tiền chậm nộp.

Điều 8 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định hai mốc. Thời hiệu xử phạt đối với hành vi vi phạm thủ tục thuế là 02 năm kể từ ngày thực hiện hành vi vi phạm. Thời hiệu xử phạt đối với hành vi trốn thuế chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn là 05 năm. Thời hiệu xử phạt về hóa đơn hiện là 02 năm, tăng từ 01 năm ở bản gốc nghị định, nên các trang chép bản gốc đang ghi sai.

Sau đó tới câu quan trọng nhất của cả bài. Điều 8 khoản 6 điểm a của cùng nghị định quy định: quá thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính về thuế thì người nộp thuế không bị xử phạt nhưng vẫn phải nộp đủ tiền thuế truy thu, gồm số tiền thuế thiếu, số tiền thuế trốn, số tiền thuế được miễn giảm hoàn cao hơn quy định và tiền chậm nộp, vào ngân sách nhà nước trong thời hạn mười năm trở về trước kể từ ngày phát hiện hành vi vi phạm. Người nộp thuế không đăng ký thuế thì phải nộp cho toàn bộ thời gian trở về trước.

Đọc kỹ thì thấy hai điều. Một, tiền chậm nộp được liệt kê ngay trong nhóm phải nộp đủ, nên nó không đi cùng tiền phạt. Hai, mốc thời gian là mười năm trở về trước tính từ ngày phát hiện, nên việc để lâu không thu hẹp phạm vi mà chỉ dịch mốc phát hiện về sau.

Một trường hợp thường gặp: doanh nghiệp bỏ trống bốn năm tờ khai, tới lúc làm hồ sơ giải thể thì phần tiền phạt chậm nộp hồ sơ của các kỳ xa nhất đã hết thời hiệu, nhưng số thuế của các kỳ đó vẫn phải nộp cùng toàn bộ tiền chậm nộp tính từ hạn nộp của từng kỳ. Con số cuối cùng vì vậy giảm ít hơn nhiều so với kỳ vọng.

Muốn biết trong số nợ của công ty mình, phần nào là tiền thuế, phần nào là tiền chậm nộp và phần nào là tiền phạt thì gửi thông tin qua trang liên hệ trên website. Pháp Tín tra và tách ba phần trên hệ thống thuế trước, rồi mới báo phần việc cần làm kèm. Bước tra và tách không tính phí, vì nó quyết định anh chị có nên đi tiếp hay không.

Vì sao giải thể không xóa được các khoản này?

Vì giải thể đi theo chiều ngược lại: nó đòi trả hết nợ trước, chứ không đóng nợ lại.

Điều 207 khoản 2 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định doanh nghiệp chỉ được giải thể khi bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản khác và không trong quá trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài. Cùng khoản đó quy định người quản lý có liên quan và doanh nghiệp bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cùng liên đới chịu trách nhiệm về các khoản nợ.

Nợ thuế nằm ở bậc thứ hai trong thứ tự thanh toán tại Điều 208 khoản 5, sau nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và các quyền lợi khác của người lao động, và trước các khoản nợ khác.

Điều 14 khoản 1 Thông tư 90/2026/TT-BTC nói cùng một chuyện ở phía cơ quan thuế: phải hoàn thành nghĩa vụ nộp hồ sơ khai thuế, nộp thuế và xử lý số tiền thuế nộp thừa trước khi chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Ba điều luật đó xếp thành một vòng khép: chưa trả hết thì mã số thuế chưa đóng, mã số thuế chưa đóng thì hồ sơ giải thể chưa hoàn tất, hồ sơ chưa hoàn tất thì doanh nghiệp vẫn tồn tại và tiền chậm nộp vẫn tính.

Cách làm con số nhỏ lại một cách hợp pháp

Không có cách xóa, nhưng có bốn cách làm con số cuối cùng nhỏ hơn.

Thứ nhất, nộp bù tờ khai và nộp đủ tiền trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra. Điều 13 khoản 5 Nghị định 125/2020 quy định khung phạt 15.000.000 đến 25.000.000 đồng với tổ chức áp dụng cho trường hợp quá hạn trên 90 ngày, có phát sinh thuế phải nộp, và người nộp thuế đã nộp đủ tiền thuế cùng tiền chậm nộp trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra hoặc lập biên bản. Chưa nộp đủ thì hành vi được xét theo Điều 17 về trốn thuế, với mức từ 1 lần số thuế trốn. Chênh lệch giữa hai đường này lớn hơn mọi khoản phí dịch vụ.

Thứ hai, dừng đồng hồ càng sớm càng tốt. Vì tiền chậm nộp tính theo ngày, nộp một phần cũng làm giảm gốc để tính, không cần đợi đủ toàn bộ.

Thứ ba, kiểm lại xem số thuế gốc đã đúng chưa. Có trường hợp số nợ trên hệ thống cao hơn số đúng vì tờ khai bị nộp trùng, vì khoản nộp đã thực hiện nhưng ghi sai kỳ, hoặc vì còn số tiền thuế nộp thừa ở một loại thuế khác chưa được bù trừ. Điều 14 khoản 1 Thông tư 90/2026 vốn đã yêu cầu xử lý số tiền thuế nộp thừa, nên đây là việc phải làm chứ không phải việc thêm.

Thứ tư, tách rõ phần đã hết thời hiệu xử phạt. Phần tiền phạt của các hành vi quá 02 năm hoặc quá 05 năm tùy loại thì không bị xử phạt nữa. Đây là phần giảm thật, và nó chỉ giảm được nếu người làm hồ sơ đếm đúng ngày thực hiện hành vi của từng kỳ.

Các mức phạt nêu ở trên là mức áp dụng đối với tổ chức; với cá nhân và hộ kinh doanh, mức phạt bằng một nửa theo Điều 7 khoản 4, khoản 5 Nghị định 125/2020.

Khi nào KHÔNG nên chờ cho hết thời hiệu?

Pháp Tín gặp không ít trường hợp chọn chờ, và bốn tình huống dưới đây là bốn tình huống mà chờ luôn đắt hơn.

Thứ nhất, khi số nợ gốc lớn. Tiền chậm nộp 0,03% mỗi ngày là khoảng 10,95% mỗi năm trên số nợ. Phần tiền phạt có thể hết theo thời hiệu thường nhỏ hơn phần tiền chậm nộp cộng thêm trong cùng khoảng thời gian đó.

Thứ hai, khi doanh nghiệp đã bị hoặc sắp bị cưỡng chế. Điều 48 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 quy định 9 trường hợp bị cưỡng chế, trường hợp đầu tiên là người nộp thuế có tiền thuế nợ quá 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp. Điều 49 khoản 1 quy định 8 biện pháp, trong đó có trích tiền từ tài khoản và phong tỏa tài khoản, ngừng sử dụng hóa đơn, kê biên và bán đấu giá tài sản, nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và giấy phép.

Thứ ba, khi công ty đã rời khỏi địa chỉ đăng ký. Điều 28 Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, sau 120 ngày kể từ thông báo của cơ quan thuế mà không khôi phục hoặc không chấm dứt mã số thuế, thuộc diện tạm hoãn xuất cảnh, không phụ thuộc vào việc có phát sinh tiền thuế nợ hay không. Biện pháp được hủy khi nợ còn dưới 50 triệu đồng với cá nhân, hộ kinh doanh, hoặc dưới 500 triệu đồng với doanh nghiệp.

Thứ tư, khi anh chị dự định mở công ty khác. Không có điều luật nào cấm người đại diện của doanh nghiệp nợ thuế thành lập doanh nghiệp mới, và Pháp Tín không nói ngược điều đó. Nhưng Quyết định 78/QĐ-TCT năm 2023 xếp việc người đại diện đồng thời là người đại diện của doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ vào nhóm dấu hiệu rủi ro hóa đơn, nghĩa là công ty mới dễ bị đưa vào diện dùng hóa đơn có mã và bị kiểm tra.

Còn một tình huống nên chờ, và cần nói cho công bằng: khi doanh nghiệp đang thu xếp nguồn để trả và việc chờ là chờ tiền về theo một lịch cụ thể. Chờ có kế hoạch khác với để đó.

Câu hỏi thường gặp

Có trường hợp nào được xóa nợ thuế không? khoản 1 Điều 21 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 nêu bốn trường hợp được xóa tiền thuế nợ: cá nhân đã chết, bị Tòa án tuyên bố là đã chết hoặc mất năng lực hành vi dân sự mà không có tài sản, kể cả tài sản được thừa kế; doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã bị Tòa án tuyên bố phá sản và đã thanh toán nợ theo quy định mà không còn tài sản; người nộp thuế không thuộc hai trường hợp trên nhưng cơ quan quản lý thuế đã áp dụng biện pháp cưỡng chế và khoản nợ đã quá 10 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp mà không có khả năng thu hồi; và trường hợp bị ảnh hưởng do thiên tai, thảm họa, dịch bệnh trên phạm vi rộng đã được miễn tiền chậm nộp và gia hạn nộp nhưng vẫn không phục hồi được sản xuất, kinh doanh. Riêng trường hợp thứ ba, khoản 2 Điều 21 buộc cá nhân, chủ hộ kinh doanh, chủ doanh nghiệp tư nhân và công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên đã được xóa nợ phải hoàn trả khoản đã xóa trước khi quay lại sản xuất, kinh doanh hoặc lập cơ sở kinh doanh mới. Thẩm quyền, điều kiện và thời hạn giải quyết hồ sơ xóa nợ do Chính phủ quy định chi tiết theo khoản 4 Điều 21, nên phải đối chiếu Nghị định 252/2026/NĐ-CP cho từng hồ sơ cụ thể. Anh chị nên hỏi trực tiếp cơ quan thuế quản lý, vì phần này đổi theo luật mới và các bài trên mạng phần lớn viết theo luật cũ.

Gọi để biết số nợ của công ty mình gồm những gì?

Con số hiện trên hệ thống thuế là một số tổng. Muốn tính được đường ra, phải tách nó thành ba phần: tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt, và với tiền phạt thì phải đếm ngày thực hiện hành vi của từng kỳ để biết phần nào đã hết thời hiệu.

Anh chị gửi thông tin qua trang liên hệ trên website. Pháp Tín tra và tách ba phần đó trước, tính lại số phải nộp theo từng kỳ, rồi báo phạm vi công việc kèm. Tiền thuế và tiền chậm nộp luôn tách riêng khỏi phí dịch vụ.

Nếu sau khi tách, con số cho thấy công ty chưa đủ điều kiện giải thể theo Điều 207 khoản 2, Pháp Tín sẽ nói thẳng và nêu việc cần làm trước, thay vì nhận hồ sơ rồi dừng ở giữa.