Căn cứ đang áp dụng: Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (hiệu lực 01/7/2025) và Nghị định 158/2025/NĐ-CP; Luật Việc làm số 74/2025/QH15 (01/01/2026) cho bảo hiểm thất nghiệp; Nghị định 293/2025/NĐ-CP về lương tối thiểu; Nghị định 161/2026/NĐ-CP về mức lương cơ sở; và Nghị định 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính lao động, bảo hiểm xã hội — thay Nghị định 12/2022/NĐ-CP, hiệu lực 10/9/2026.
Ai phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc
Điều 2 Luật số 41/2024/QH15 mở rộng diện tham gia. Bốn nhóm hay bị bỏ sót:
- Hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, thay cho mốc 03 tháng trước đây.
- Người làm việc không trọn thời gian, nếu tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng thấp nhất.
- Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh.
- Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn và chức danh quản lý hợp tác xã không hưởng tiền lương.
Nghị định 158/2025/NĐ-CP tách hai mốc cho chủ hộ kinh doanh: hộ nộp thuế theo phương pháp kê khai từ 01/7/2025, số còn lại từ 01/7/2029. Hợp đồng thử việc và lương tháng dưới mức sàn không thuộc diện bắt buộc.
Bảo hiểm thất nghiệp đổi tương tự: từ 01/01/2026, Luật Việc làm số 74/2025/QH15 kéo vào diện bắt buộc hợp đồng từ đủ 01 tháng, người không trọn thời gian đạt mức sàn và người quản lý có hưởng tiền lương.
Đóng bao nhiêu và trên nền tiền lương nào
| Quỹ | Người lao động | Người sử dụng lao động |
|---|---|---|
| Hưu trí và tử tuất | 8% | 14% |
| Ốm đau và thai sản | — | 3% |
| Tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp | — | 0,5% |
| Bảo hiểm thất nghiệp | 1% | 1% |
| Bảo hiểm y tế | 1,5% | 3% |
| Tổng | 10,5% | 21,5% |
Tổng 32% trên nền đóng. Người lao động nước ngoài là 30% vì không đóng bảo hiểm thất nghiệp.
Nền tiền lương dễ sai hơn tỷ lệ. Theo Nghị định 158/2025/NĐ-CP, nền đóng gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác xác định được số tiền cụ thể, trả thường xuyên. Khoản phụ thuộc năng suất hoặc chất lượng công việc không tính vào.
Sàn, trần và lương tối thiểu vùng là ba con số khác nhau
Luật số 41/2024/QH15 bỏ “mức lương cơ sở” khỏi công thức. Điều 7 đưa vào mức tham chiếu; khoản 13 Điều 141 quy định khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở. Nghị định 161/2026/NĐ-CP nâng mức lương cơ sở lên 2.530.000 đồng/tháng từ 01/7/2026, nên đó là mức tham chiếu hiện hành. Điều 31 ấn định nền đóng thấp nhất bằng mức tham chiếu, cao nhất bằng 20 lần, tức 50.600.000 đồng/tháng.
Lương tối thiểu vùng là con số riêng, dùng đối chiếu mức lương trả cho người lao động chứ không phải nền đóng. Theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP, từ 01/01/2026:
- Vùng I: 5.310.000 đồng/tháng, 25.500 đồng/giờ.
- Vùng II: 4.730.000 đồng/tháng, 22.700 đồng/giờ.
- Vùng III: 4.140.000 đồng/tháng, 20.000 đồng/giờ.
- Vùng IV: 3.700.000 đồng/tháng, 17.800 đồng/giờ.
Những chỗ hay vướng khi rà soát
- Tách lương thành nhiều khoản mang tên phụ cấp để hạ nền đóng, trong khi chúng vẫn trả cố định hằng tháng.
- Cộng tác viên, người làm theo giờ ký hợp đồng dịch vụ nhưng đủ dấu hiệu quan hệ lao động.
- Chuỗi hợp đồng ngắn ký lại nhiều lần để tránh mốc từ đủ 01 tháng, hoặc đăng ký người tham gia muộn quá 60 ngày khiến hành vi chuyển nhóm.
- Chủ hộ kinh doanh và người quản lý không hưởng tiền lương chưa có trong danh sách.
- Xác định vùng lương tối thiểu sau khi địa giới hành chính sắp xếp lại.
- Thuế thu nhập cá nhân: từ kỳ tính thuế 2026, Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 áp giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân, 6,2 triệu đồng mỗi người phụ thuộc.
Chậm đóng và trốn đóng bị xử lý thế nào
Luật số 41/2024/QH15 tách hẳn hai hành vi. Điều 38 xếp vào chậm đóng khi chưa đóng đủ sau thời hạn, hoặc đăng ký không đầy đủ người tham gia trong 60 ngày. Điều 39 xếp vào trốn đóng khi quá 60 ngày vẫn không đóng, đăng ký thiếu người, hoặc đăng ký nền tiền lương thấp hơn quy định.
Điều 40 nêu ba biện pháp với chậm đóng: đóng đủ số tiền chậm đóng và nộp thêm 0,03%/ngày trên số tiền và số ngày chậm đóng; xử phạt vi phạm hành chính; không được xét tặng danh hiệu thi đua, khen thưởng. Điều 41 giữ các biện pháp đó cho trốn đóng và bổ sung truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.
Một điểm tài liệu lưu hành thường viết sai: danh mục này không có việc ngừng sử dụng hóa đơn — nội dung từng nằm trong dự thảo nhưng không được thông qua.
Từ 10/9/2026, phần xử phạt hành chính chuyển sang Nghị định 283/2026/NĐ-CP. Thời hiệu là 01 năm với vi phạm về lao động, bảo hiểm xã hội; 02 năm với vi phạm về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
Buổi tư vấn giải quyết những gì
Pháp Tín tư vấn trọn gói, chuẩn và chính xác trên chính số liệu của doanh nghiệp:
- Rà từng nhóm người đang làm việc: ai thuộc diện tham gia và từ mốc nào.
- Đọc lại cấu trúc lương: khoản nào tính vào nền đóng, khoản nào không, và đối chiếu mức sàn, trần 20 lần mức tham chiếu, lương tối thiểu vùng nơi đơn vị hoạt động.
- Tính khoảng chênh giữa số đang đóng và số phải đóng, kèm cách tính 0,03%/ngày, và phân định từng khoảng thời gian thuộc chậm đóng hay trốn đóng.
- Đọc rủi ro xử phạt theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP và phần thuế thu nhập cá nhân.
Phạm vi tư vấn và phí được thống nhất bằng văn bản trước khi bắt đầu.
Đọc thêm
- Ngừng hoạt động mà không thông báo bị xử lý thế nào?
- Nhiều năm không nộp tờ khai: tiền phạt tính đến đâu?
- Trễ hạn thuế bị phạt thế nào: bảng tra theo số ngày
- Kế toán và thuế
- Tư vấn thuế và quyết toán
- Thuế và rủi ro tuân thủ
- Tất cả nhóm việc Pháp Tín tư vấn
Người làm việc không trọn thời gian có phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc?
Có, nếu tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn nền đóng thấp nhất, tức bằng mức tham chiếu — hiện là 2.530.000 đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP.
Chậm đóng và trốn đóng khác nhau ở đâu?
Mốc phân định là 60 ngày. Điều 38 Luật số 41/2024/QH15 xếp vào chậm đóng khi chưa đóng đủ sau thời hạn hoặc chưa đăng ký đầy đủ người tham gia trong 60 ngày. Điều 39 xếp vào trốn đóng khi quá 60 ngày vẫn không đóng, đăng ký thiếu người, hoặc đăng ký nền tiền lương thấp hơn quy định. Trốn đóng có thêm khả năng bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Lương vượt 50.600.000 đồng một tháng thì đóng thế nào?
Điều 31 Luật số 41/2024/QH15 ấn định nền đóng cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu. Với mức tham chiếu 2.530.000 đồng, trần là 50.600.000 đồng/tháng. Phần lương vượt trần không tính vào nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.